Tabletki jednoskładnikowe a dwuskładnikowe - różnice

Doustną antykoncepcję hormonalną dzieli się na dwie grupy: tabletki dwuskładnikowe, w skrócie COC, zawierające estrogen i progestagen, oraz tabletki jednoskładnikowe, nazywane mini-pill, zawierające sam progestagen. Ta jedna różnica w składzie zmienia mechanizm działania, listę przeciwwskazań, wymaganą punktualność i to, komu dany preparat pasuje. Ten artykuł zestawia obie grupy punkt po punkcie, żeby pokazać, na czym polega wybór, którego i tak ostatecznie dokonuje lekarz.

Dwie grupy, jedna cząsteczka różnicy

Każda doustna tabletka antykoncepcyjna działa dzięki syntetycznym hormonom. Preparat dwuskładnikowy łączy estrogen, najczęściej etynyloestradiol, z progestagenem. Preparat jednoskładnikowy zawiera wyłącznie progestagen. To pozornie drobna różnica, ale obecność estrogenu przekłada się na inny mechanizm, inny profil skutków ubocznych i inną listę przeciwwskazań. Dlatego przy doborze antykoncepcji pierwsze pytanie brzmi zawsze: estrogen tak czy nie. Odpowiedź na nie wyznacza, do której z dwóch grup trafia pacjentka.

Tabletki dwuskładnikowe (COC)

Preparaty dwuskładnikowe łączą estrogen z progestagenem, a ich głównym mechanizmem jest hamowanie owulacji, czyli zablokowanie uwolnienia komórki jajowej. Do tego dochodzi zagęszczenie śluzu szyjkowego i zmiana błony śluzowej macicy. Gdy owulacja nie zachodzi, nie ma czego zapłodnić, dlatego przy prawidłowym stosowaniu skuteczność jest wysoka. To najczęściej wybierana grupa u zdrowych, niepalących kobiet bez przeciwwskazań do estrogenu, głównie ze względu na regularne, przewidywalne krwawienia i większą tolerancję na spóźnioną tabletkę. Do preparatów dwuskładnikowych należą między innymi Yasminelle, Daylette, Midiana i Aristelle.

Ceną za tę wygodę jest obecność estrogenu, który nieznacznie podnosi ryzyko zakrzepicy żylnej. Dlatego grupa dwuskładnikowa nie jest dla każdej kobiety: palenie po 35 roku życia, migrena z aurą czy przebyta zakrzepica przesuwają wybór w stronę preparatów bez estrogenu. O samym ryzyku zakrzepowym piszemy szerzej w tekście tabletki antykoncepcyjne a zakrzepica.

Tabletki jednoskładnikowe (mini-pill)

Preparaty jednoskładnikowe zawierają sam progestagen i bywają nazywane minipigułką. Ich głównym mechanizmem jest zagęszczenie śluzu szyjkowego, który utrudnia plemnikom drogę, oraz zmiana błony śluzowej macicy. Część preparatów, zwłaszcza te z dezogestrelem, dodatkowo hamuje owulację. Największą zaletą tej grupy jest brak estrogenu. Dzięki temu mini-pill jest opcją tam, gdzie estrogen jest przeciwwskazany, na przykład w czasie karmienia piersią, przy migrenie z aurą lub przy niektórych czynnikach ryzyka zakrzepicy.

Ta zaleta ma swoją cenę w postaci mniejszego marginesu czasowego. W wielu tabletkach jednoskładnikowych opóźnienie o więcej niż około 3 godziny traktuje się już jak pominięcie dawki, a w preparatach z dezogestrelem okno jest szersze i wynosi do 12 godzin. Mini-pill przyjmuje się też zwykle w sposób ciągły, bez przerwy hormonalnej, więc tabletkę bierze się codziennie o tej samej porze przez cały czas stosowania.

Najważniejsze różnice w praktyce

Obie grupy zapobiegają ciąży, ale różnią się w kilku wymiarach, które w codziennym stosowaniu mają realne znaczenie. Poniższe zestawienie porządkuje te osie różnic.

Widać z tego, że mini-pill wygrywa tam, gdzie estrogen jest problemem, a COC tam, gdzie zależy nam na przewidywalnym cyklu i większym marginesie na spóźnienie. Żadna z grup nie jest po prostu lepsza, są dopasowane do różnych sytuacji.

Dla kogo która grupa

Nie ma jednej najlepszej tabletki dla każdej kobiety. U zdrowej, niepalącej pacjentki bez przeciwwskazań zwykle rozważa się preparat dwuskładnikowy, bo daje wygodę i dobrą kontrolę cyklu. Tabletki jednoskładnikowe częściej wchodzą w grę u kobiet karmiących piersią, palących po 35 roku życia, z migreną z aurą lub z czynnikami ryzyka zakrzepicy, u których estrogen jest niewskazany. Otyłość, nadciśnienie i zakrzepica w wywiadzie również przesuwają decyzję w stronę preparatów bez estrogenu albo metod niehormonalnych. Ogólny przegląd wszystkich podgrup i schematów znajdziesz w artykule rodzaje tabletek antykoncepcyjnych.

Wybór grupy to zawsze decyzja lekarza po wywiadzie medycznym. Pacjentka może zgłosić swoją preferencję, ale to lekarz sprawdza wiek, palenie, ciśnienie, migreny i historię zakrzepic, zanim potwierdzi, że dany rodzaj tabletek jest dla niej bezpieczny.

Skuteczność: obie działają, jedna mniej wybacza

Przy idealnym, punktualnym stosowaniu obie grupy są bardzo skuteczne. Różnica ujawnia się w praktyce codziennego życia, gdzie zdarzają się spóźnienia i pominięcia. Ponieważ mini-pill ma krótsze okno na spóźnioną tabletkę, jej realna skuteczność silniej zależy od przyjmowania o tej samej porze każdego dnia. Preparaty dwuskładnikowe są pod tym względem bardziej wyrozumiałe. Warto też pamiętać, że pełna ochrona antykoncepcyjna zwykle rozwija się dopiero po około 7 dniach regularnego stosowania, dlatego na początku często zaleca się dodatkowe zabezpieczenie. Żadna tabletka antykoncepcyjna nie chroni przy tym przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, przed nimi zabezpiecza tylko prezerwatywa.

Obie są na receptę

Zarówno tabletki dwuskładnikowe, jak i jednoskładnikowe wydaje się w polskiej aptece wyłącznie na receptę. Powód jest prosty: dobór hormonu, dawki i schematu wymaga oceny przeciwwskazań, których kobieta nie zawsze rozpozna u siebie sama. E-receptę na wybrany preparat lub jego kontynuację można uzyskać online po wypełnieniu wywiadu medycznego i konsultacji z lekarzem. Koszt takiej konsultacji to 59 zł, a jeśli lekarz uzna, że recepta nie jest wskazana, opłata podlega zwrotowi. O wystawieniu recepty zawsze decyduje lekarz.